Văn phòng Luật sư Trung Tiên - Tư vấn pháp lý uy tín tại TP. Đà Nẵng

I.Khái niệm

Gây rối trật tự công cộng trên không gian mạng là hành vi sử dụng mạng xã hội, internet để lan truyền thông tin sai sự thật, kích động, lôi kéo đông người hoặc xúc phạm danh dự người khác, gây mất an ninh trật tự. 
Đây là hình thức gây rối mới phát sinh trong những năm gần đây, nơi "trật tự công cộng" không chỉ bó hẹp ở địa điểm vật lý mà còn là trật tự trên môi trường số.

1. Mặt khách quan (Hành vi và Hậu quả)

Hành vi: Sử dụng mạng xã hội (Facebook, TikTok, YouTube...) để livestream, đăng tải video, bài viết có nội dung:

• Kích động bạo lực, lôi kéo đám đông tụ tập trái phép.
• Chửi bới, xúc phạm nghiêm trọng tổ chức, cá nhân gây náo loạn dư luận.
• Thực hiện các hành vi nguy hiểm (như biểu diễn xe trái phép) rồi phát tán clip lên mạng.

Hậu quả: Hành vi trên mạng phải dẫn đến hệ quả thực tế:

• Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
• Dẫn đến việc đám đông tụ tập ngoài đời thực gây ách tắc giao thông hoặc đình trệ hoạt động của cơ quan, tổ chức.
• Gây hoang mang, lo sợ cực độ cho cộng đồng dân cư.
  Ví Dụ :  Livestream rủ rê hàng trăm người xuống đường đua xe hoặc tụ tập phản đối trái phép gây tắc nghẽn giao thông. Đây là hành vi cấu thành tội phạm hình sự vì đã gây hậu quả thực tế cho trật tự công cộng.

2. Khách thể

• Tội phạm xâm phạm đến trật tự công cộng trên môi trường số và gián tiếp xâm phạm đến trật tự, an toàn xã hội ngoài đời thực.
• Vi phạm các quy tắc ứng xử văn minh trên không gian mạng do Nhà nước quy định.

3. Mặt chủ quan (Lỗi)

• Lỗi cố ý: Người phạm tội nhận thức được việc đăng tải, chia sẻ thông tin đó là sai trái, có khả năng gây náo loạn xã hội nhưng vẫn thực hiện.
• Động cơ: Thường là để câu view, câu like, đánh bóng tên tuổi, hoặc có ý đồ kích động, phá hoại trật tự.

4. Chủ thể

• Người từ đủ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự.
• Riêng với tội này, do khung hình phạt cao nhất là 7 năm (tội nghiêm trọng), nên người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi thường không phải chịu trách nhiệm hình sự (theo Điều 12 BLHS).

II. Cơ Sở Pháp Lý

Điều 318 Bộ luật Hình sự 2015: Áp dụng khi hành vi trên mạng gây "ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội" trong đời thực.
Khung 1. Người nào gây rối trật tự công cộng gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Khung 2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

(1) Có tổ chức;

(2) Dùng vũ khí, hung khí hoặc có hành vi phá phách;

(3) Gây cản trở giao thông nghiêm trọng hoặc gây đình trệ hoạt động công cộng;

(4) Xúi giục người khác gây rối;

(5) Hành hung người can thiệp bảo vệ trật tự công cộng;

(6) Tái phạm nguy hiểm.

Nghị định 15/2020/NĐ-CP: Quy định xử phạt hành chính đối với các hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, xuyên tạc, vu khống trên mạng xã hội.
Đối với Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP), hành vi liên quan đến việc gây rối trật tự trên không gian mạng được quy định cụ thể tại Điều 101.

Đây là căn cứ quan trọng để xử lý các hành vi "gây rối" bằng lời nói, hình ảnh hoặc thông tin sai lệch trước khi xem xét truy cứu hình sự. Cụ thể như sau:

1. Các hành vi bị xử phạt (Khoản 1 Điều 101)

• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện một trong các hành vi sau:
• Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật: Xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.
• Cung cấp, chia sẻ thông tin cổ súy các hủ tục, mê tín, dị đoan: Thông tin dâm ô, đồi trụy, không phù hợp với thuần phong, mỹ tục của dân tộc.
• Cung cấp, chia sẻ thông tin miêu tả tỉ mỉ hành động chém, giết, tai nạn, kinh dị, rùng rợn.
• Cung cấp, chia sẻ thông tin kích động bạo lực, phó thác, tội ác, tệ nạn xã hội, đánh bạc hoặc phục vụ đánh bạc.

Bên cạnh xử phạt hành chính, một số hành vi nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự, như:

• Đăng tải thông tin bịa đặt, xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự người khác có thể bị xử lý về tội Vu khống, với mức án từ 1 đến 3 năm tù, kèm theo phạt tiền.
• Lợi dụng mạng xã hội để đưa thông tin trái pháp luật nhằm thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại lớn có thể bị xử lý theo tội Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông, với mức phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
• Trường hợp phát tán tài liệu, thông tin bịa đặt nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, người vi phạm có thể đối diện mức án từ 5 đến 12 năm tù theo Bộ luật Hình sự.

2. Hành vi tiết lộ thông tin bí mật (Khoản 2 Điều 101)

Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi:

Tiết lộ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác mà chưa đến mức truy cứu hình sự.

3. Biện pháp khắc phục hậu quả

Buộc gỡ bỏ thông tin sai sự thật, gây nhầm lẫn hoặc thông tin vi phạm pháp luật đã đăng tải.

Ví dụ : Điển hình về việc đăng tải các video lái xe gây nguy hiểm lên mạng xã hội, bị tòa án tuyên phạm tội "Gây rối trật tự công cộng" do gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự và an toàn xã 

Điểm mới cần lưu ý: Hiện nay, cơ quan chức năng đặc biệt chú trọng vào tình tiết "Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự". Ngay cả khi chưa có xô xát, nhưng nếu nội dung mạng xã hội tạo ra làn sóng phẫn nộ lớn hoặc cổ xúy hành vi vi phạm pháp luật một cách rộng rãi, người đăng vẫn có thể bị truy cứu.